مالیات بر ارزش افزوده: «دکتر موسی بزرگ اصل»     منبع فصلنامه حسابرس

مقدمه

مالیات بر ارزش افزوده، نوعی مالیات بر مصرف است که به دلیل گستردگی دامنه آن، وصول سریعتر و وجود رقابت برای جذب سرمایه‌گذاریها، مورد توجه دولتها قرار گرفته است. به دلیل رقابت بین‌المللی برای جذب سرمایه گذاریها نرخ مالیات شرکتها روندی رو به نزول دارد و به جای آن دولتها  به وضع و وصول مالیات کالاها و خدمات موظف شده‌اند. با اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده انتظار می‌رود سهم مالیات کالا‌ها و خدمات کشور ما نیز افزایش یابد و اتکای دولت به درامد نفت کمتر شود.

از نظر گزارشگری مالی، واحدهای اقتصادی در مورد مالیات بر‌ارزش‌افزوده به عنوان واسطه عمل می‌کنند و مالیاتهای وصولی از مشتریان را نباید جزء درامد خود گزارش کنند. مالیاتهای پرداختی بابت خرید کالا‌ها و خدمات از مالیات وصولی از مشتریان کسر و تفاوت آن به دولت پرداخت یا این که مسترد می‌شود. به همین دلیل طلب و بدهی مرتبط با مالیاتهای وصولی و پرداختی با هم تهاتر می‌شود. در مواردی که مالیات پرداختی قابل استرداد نباشد به بهای تمام شده خدمات و کالا‌های خریداری شده اضافه می­گردد.

برای حسابداری مالیات بر ارزش‌افزوده نیاز به تدوین استاندارد حسابداری جدیدی نیست و استاندارد موجود برای گزارشگری مالی آن کافی می‌باشد.

نوزدهم خرداد سال 1387 روزی است که قانون 53 ماده‌ای مالیات بر ارزش افزوده، توسط مجلس شورای اسلا‌می‌به دولت ابلا‌غ شد. مالیات بر ارزش افزوده را می‌توان مالیات بر مصرف دانست چرا که مصرف‌کننده نهایی آن را تحمل می‌کند. اگرچه لا‌یحه مربوط به مالیات بر ارزش افزوده در ابتدا به طور کامل منحصر به موضوع مالیات بر ارزش افزوده بوده اما در اصلا‌حات بعدی و در قانون مواردی به آن اضافه شده است که می‌توان گفت این قانون، قانون مربوط به مالیاتهای غیرمستقیم شامل مالیات بر ارزش افزوده است.

اگرچه مصرف‌کننده نهایی، مالیات بر ارزش افزوده را تحمل می‌کند اما پرداخت آن در مراحل مختلف ایجاد ارزش افزوده صورت می‌گیرد. طبق ماده 3 این قانون، منظور از ارزش افزوده تفاوت بین ارزش کالا‌ها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری یا تحصیل شده در یک دوره معین است.

یک شرکت در زمان خرید کالا و خدمات، مالیات ارزش افزوده پرداخت می‌کند و از مشتریان کالاها و خدمات خود، مالیات ارزش افزوده می‌گیرد. تفاوت بین مالیات دریافت شده از مشتریان و مالیات پرداخت‌شده به عرضه‌کنندگان کالاها و خدمات خریداری شده به دولت پرداخت می‌شود.

مالیات بر ارزش افزوده ممکن است سهم در خور توجهی در کاهش اتکای دولت به درامد نفت داشته باشد. در حال حاضر مالیات کالاها و خدمات در حدود 8 درصد مجموع درامدهای مالیاتی را تشکیل می‌دهد. در کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی مالیات کالاها و خدمات حدود 32 درصد مجموع درامد مالیاتی آنها را تشکیل می‌دهد. در مکزیک و ترکیه سهم مالیات کالا‌ها و خدمات به ترتیب 5/55  و 7/47 درصد و در امریکا 3/18 درصد است که پایین‌ترین درصد در بین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی است  (2007 OECD In Figures).